Katarakt Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Katarakt Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Katarakt, gözümüzün içinde bulunan doğal merceğin saydamlığını kaybetmesiyle ortaya çıkan bir göz hastalığıdır. Normalde göz merceği şeffaftır ve ışığın retina tabakasına net şekilde ulaşmasını sağlar. Ancak yaşlanma, diyabet, kortizon kullanımı, göz travmaları, geçirilmiş göz ameliyatları veya bazı doğumsal nedenlerle bu mercek zamanla bulanıklaşabilir. Merceğin bulanıklaşması sonucunda görme azalır, renkler soluklaşır, ışık saçılmaları artar ve özellikle gece araç kullanırken parlama şikâyeti belirgin hale gelir. Kataraktın ilaçla, göz damlasıyla veya gözlükle tamamen düzeltilmesi mümkün değildir. Görmeyi etkileyen seviyeye geldiğinde tedavisi cerrahidir.

Katarakt ameliyatı günümüzde en sık uygulanan ve başarı oranı oldukça yüksek olan göz ameliyatlarından biridir. Ameliyatın temel amacı, bulanıklaşmış doğal göz merceğinin alınması ve yerine yapay bir göz içi merceği yerleştirilmesidir. Bu işlem sayesinde göz içine gelen ışığın yeniden net şekilde odaklanması sağlanır.

Ameliyat Öncesi Değerlendirme

Katarakt ameliyatından önce ayrıntılı bir göz muayenesi yapılır. Bu muayenede sadece kataraktın derecesi değil, gözün diğer yapıları da değerlendirilir. Çünkü görme azalmasının tek nedeni her zaman katarakt olmayabilir. Retina hastalıkları, sarı nokta hastalığı, glokom, kornea problemleri veya diyabete bağlı göz tutulumu gibi durumlar da görmeyi etkileyebilir.

Muayene sırasında görme keskinliği ölçülür, göz tansiyonu değerlendirilir, biyomikroskopla ön segment muayenesi yapılır ve göz bebeği büyütülerek retina incelenir. Ayrıca ameliyat sırasında takılacak göz içi merceğinin numarasını belirlemek için biyometri adı verilen ölçüm yapılır. Bu ölçüm, ameliyat sonrası uzak veya yakın görme hedefinin planlanması açısından son derece önemlidir.

Hastanın beklentileri de bu aşamada ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Bazı hastalar ameliyattan sonra uzak gözlüğünden kurtulmak isterken, bazı hastalar yakın görmeyi de mümkün olduğunca gözlüksüz yapmak isteyebilir. Bu nedenle kullanılacak mercek tipi hastanın göz yapısına, mesleğine, günlük yaşam alışkanlıklarına ve beklentilerine göre belirlenir.

Katarakt Ameliyatında Kullanılan Yöntem

Günümüzde katarakt ameliyatı çoğunlukla fakoemülsifikasyon yöntemiyle yapılır. Halk arasında bu yöntem bazen “lazerle katarakt ameliyatı” olarak da adlandırılsa da klasik fako yönteminde esas olarak ultrason enerjisi kullanılır. Bazı merkezlerde femtosaniye lazer destekli katarakt cerrahisi de uygulanabilir. Ancak her iki yöntemde de temel prensip aynıdır: bulanıklaşmış doğal mercek alınır ve yerine yapay mercek yerleştirilir.

Fakoemülsifikasyon yönteminde gözde genellikle çok küçük bir kesi oluşturulur. Bu kesi çoğunlukla 2–3 mm civarındadır. Kesi küçük olduğu için çoğu vakada dikiş gerekmez. Ameliyat mikroskop altında yapılır ve oldukça hassas bir işlemdir.

Ameliyat Nasıl Başlar?

Katarakt ameliyatı çoğu zaman lokal anestezi altında yapılır. Yani hasta genel anestezi almaz, uyutulmaz. Genellikle göz damlalarıyla göz yüzeyi uyuşturulur. Bazı durumlarda göz çevresine ek anestezi uygulanabilir. Hasta ameliyat sırasında ağrı hissetmez; ancak ışık, su hareketi veya hafif dokunma hissi algılayabilir. Ameliyat boyunca hastadan mümkün olduğunca sakin kalması ve doktorun yönlendirmelerine uyması istenir.

Ameliyat öncesinde göz ve çevresi antiseptik solüsyonlarla temizlenir. Steril örtüler yerleştirilir. Göz kapaklarının açık kalması için küçük bir kapak açıcı kullanılır. Böylece hasta gözünü kırpma ihtiyacı duysa bile ameliyat güvenli şekilde sürdürülebilir.

Bulanık Merceğin Alınması

Cerrah, korneanın kenarından küçük bir kesi yaparak göz içine girer. Ardından gözün ön kısmına özel bir jel madde verilir. Bu madde göz içindeki hassas dokuları korur ve cerrahın çalışması için uygun bir alan oluşturur.

Sonraki aşamada doğal merceği çevreleyen ince zarın ön kısmında yuvarlak bir açıklık oluşturulur. Bu işleme kapsüloreksis denir. Katarakt cerrahisinin en önemli basamaklarından biridir. Çünkü yapay merceğin güvenli ve düzgün şekilde yerleştirilebilmesi için bu zarın sağlam kalması büyük önem taşır.

Daha sonra bulanıklaşmış mercek ultrason enerjisiyle küçük parçalara ayrılır ve aynı cihaz yardımıyla göz dışına alınır. Bu sırada merceğin arka kapsülü korunur. Arka kapsül, ameliyat sonunda yerleştirilecek yapay göz içi merceği için doğal bir destek görevi görür.

Yapay Göz İçi Merceğinin Yerleştirilmesi

Bulanık mercek temizlendikten sonra göz içine katlanabilir yapay mercek yerleştirilir. Bu mercek küçük kesiden göz içine katlanmış halde sokulur ve göz içinde açılarak doğal pozisyonuna yerleşir. Mercek genellikle kapsül adı verilen doğal zar yapısının içine yerleştirilir.

Kullanılan mercekler farklı özelliklere sahip olabilir. Standart tek odaklı mercekler genellikle uzak görmeyi düzeltmeyi hedefler; hasta yakın için gözlük kullanabilir. Torik mercekler astigmatizması olan hastalarda tercih edilebilir. Multifokal, trifokal veya EDOF olarak adlandırılan özel mercekler ise uygun hastalarda uzak, orta ve yakın mesafede daha geniş bir gözlüksüz görme aralığı sağlayabilir. Ancak her hasta bu mercekler için uygun değildir. Özellikle retina, kornea veya glokom gibi ek göz hastalıkları olan kişilerde mercek seçimi daha dikkatli yapılmalıdır.

Ameliyat Ne Kadar Sürer?

Katarakt ameliyatı genellikle kısa süren bir işlemdir. Çoğu vakada ameliyat yaklaşık 10–20 dakika içinde tamamlanır. Ancak kataraktın sertliği, gözün anatomik yapısı, daha önce geçirilmiş ameliyatlar, göz bebeğinin yeterince büyümemesi veya ek göz hastalıkları gibi durumlar ameliyat süresini uzatabilir.

Ameliyat tamamlandıktan sonra kesi yerinin kendiliğinden kapandığı kontrol edilir. Çoğu hastada dikiş gerekmez. Göz kapatılabilir veya koruyucu şeffaf bir kapak kullanılabilir. Hasta genellikle aynı gün evine döner.

Ameliyat Sonrası Süreç

Katarakt ameliyatından sonra hastalar genellikle kısa sürede günlük yaşamlarına dönebilir. İlk günlerde hafif batma, sulanma, ışığa hassasiyet veya bulanık görme olabilir. Görme çoğu hastada birkaç gün içinde belirgin şekilde düzelir; ancak tam iyileşme birkaç haftayı bulabilir.

Ameliyat sonrası antibiyotikli ve kortizonlu damlalar reçete edilir. Bu damlalar enfeksiyon riskini azaltmak ve göz içi inflamasyonu kontrol etmek için kullanılır. Damlaların hekimin önerdiği şekilde ve sürede kullanılması çok önemlidir.

İlk günlerde gözü ovuşturmamak, hijyene dikkat etmek, kirli su temasından kaçınmak, ağır kaldırmamak ve doktorun önerdiği kontrolleri aksatmamak gerekir. Banyo yapılması, televizyon izlenmesi veya hafif yürüyüş gibi aktiviteler çoğu zaman kısa süre içinde mümkündür; ancak her hastaya özel öneriler ameliyatı yapan hekim tarafından verilmelidir.

Katarakt Ameliyatının Riskleri Var mıdır?

Katarakt ameliyatı modern teknolojiyle oldukça güvenli bir ameliyat olsa da her cerrahi işlem gibi bazı riskler taşır. Enfeksiyon, göz içi kanama, retina problemleri, göz tansiyonu yükselmesi, kornea ödemi, mercek kapsülünde yırtılma, yapay merceğin pozisyon problemi veya görme beklentisinin tam karşılanamaması gibi durumlar nadiren görülebilir.

Ayrıca ameliyattan aylar veya yıllar sonra bazı hastalarda arka kapsül bulanıklığı gelişebilir. Bu durum halk arasında “ikincil katarakt” olarak bilinir. Aslında gerçek kataraktın tekrar oluşması değildir; yapay merceğin arkasındaki zarın bulanıklaşmasıdır. Genellikle YAG lazer kapsülotomi adı verilen kısa bir lazer işlemiyle tedavi edilir.

Sonuç

Katarakt ameliyatı, bulanıklaşmış doğal göz merceğinin alınarak yerine yapay göz içi merceği yerleştirilmesi esasına dayanan etkili bir cerrahi yöntemdir. Ameliyat öncesi doğru değerlendirme, uygun mercek seçimi, deneyimli cerrahi uygulama ve düzenli ameliyat sonrası takip başarılı sonuç için çok önemlidir.

Her hastanın göz yapısı, katarakt derecesi, eşlik eden hastalıkları ve görme beklentileri farklıdır. Bu nedenle katarakt ameliyatı standart bir işlem gibi görünse de aslında kişiye özel planlanması gereken bir tedavidir. Görme kalitesinde azalma, gece ışıklarda dağılma, renklerde soluklaşma veya günlük yaşamı etkileyen bulanık görme şikâyetleri olan kişilerin ayrıntılı göz muayenesi yaptırması uygun olacaktır.